კომპანიის რეგისტრაციისა და სამართლებრივი სტატუსის გადამოწმება
-
ქართული კომპანიის სანდოობის შეფასების პირველი ეტაპია იმის დადასტურება, რომ კომპანია კანონიერად არის რეგისტრირებული და აქტიურად ფუნქციონირებს. ამისათვის შესაძლებელია ამონაწერის მიღება მეწარმეთა რეესტრიდან, რომელსაც საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტო აწარმოებს.
რეესტრი შეიცავს კომპანიის შესახებ ოფიციალურ ინფორმაციას, მათ შორის მის სამართლებრივ სტატუსს, სარეგისტრაციო მონაცემებს, იურიდიულ მისამართსა და უფლებამოსილ წარმომადგენლებს. აღნიშნული ინფორმაციის გადამოწმება საშუალებას იძლევა დადასტურდეს, რომ კომპანია რეალურად არსებობს, არ არის გაუქმებული და უფლებამოსილია საქართველოში საქმიანობის განსახორციელებლად.
გარიგების დადებამდე მიზანშეწონილია გადამოწმდეს:
- კომპანიის დასახელება და საიდენტიფიკაციო ნომერი;
- რეგისტრაციის თარიღი;
- კომპანიის სამართლებრივი ფორმა;
- მიმდინარე სტატუსი (აქტიური, ლიკვიდაციის პროცესში და ა.შ.);
- რეგისტრირებული მისამართი;
- დირექტორები და უფლებამოსილი წარმომადგენლები.
ეს საწყისი შემოწმება წარმოადგენს შემდგომი იურიდიული დიუ დილიჯენსის საფუძველს და ხელს უწყობს შესაძლო პრობლემების გამოვლენას კომპანიის მფლობელების, ფინანსური მდგომარეობისა და სამართლებრივი რისკების შეფასებამდე.
-
2. საკუთრების სტრუქტურისა და ბენეფიციარი მესაკუთრეების შესწავლა
იმის გაგება, თუ ვინ ფლობს და აკონტროლებს კომპანიას, სანდოობის შეფასების მნიშვნელოვანი ნაწილია. საკუთრების შესახებ ინფორმაციის გადამოწმება შესაძლებელია მეწარმეთა რეესტრის მეშვეობით, რომელიც შეიცავს ინფორმაციას პარტნიორების, მათი წილების და კომპანიის სტრუქტურაში განხორციელებული ცვლილებების შესახებ.
საკუთრების სტრუქტურის ანალიზისას ყურადღება უნდა მიექცეს არა მხოლოდ ოფიციალურად რეგისტრირებულ პარტნიორებს, არამედ იმ პირებსაც, რომლებიც საბოლოოდ ფლობენ ან აკონტროლებენ კომპანიას. ბიზნესის უკან მდგომი პირების იდენტიფიცირება ხელს უწყობს კომპანიის გამჭვირვალობის შეფასებას და შესაძლო სამართლებრივი, ფინანსური ან რეპუტაციული რისკების გამოვლენას.
კომერციული ურთიერთობის დაწყებამდე რეკომენდებულია შეისწავლოთ:
- პარტნიორები და მათი წილების ოდენობა;
- ბენეფიციარი მესაკუთრეები (ასეთის არსებობის შემთხვევაში);
- საკუთრების სტრუქტურაში განხორციელებული ბოლო ცვლილებები;
- კორპორატიულ ჯგუფში შემავალ დაკავშირებულ კომპანიებს შორის ურთიერთობები;
- საკუთრების სტრუქტურის საერთო გამჭვირვალობა.
შემდეგი გარემოებები შესაძლოა დამატებითი შემოწმების საფუძველი გახდეს:
- პარტნიორების ან წილების ხშირი ცვლილება;
- უჩვეულოდ რთული საკუთრების სტრუქტურა;
- სხვადასხვა იურისდიქციაში რეგისტრირებული კომპანიების მრავალსაფეხურიანი ჯაჭვი;
- საბოლოო მაკონტროლებელი პირების იდენტიფიცირების სირთულე.
გამჭვირვალე და სტაბილური საკუთრების სტრუქტურა თავისთავად არ იძლევა სანდოობის გარანტიას, თუმცა მნიშვნელოვნად ზრდის ნდობას პოტენციური ბიზნესპარტნიორის შეფასების პროცესში.
-
4. ფინანსური პრობლემების შემოწმება
კომპანია შესაძლოა სათანადოდ იყოს რეგისტრირებული და მართვადი, თუმცა ფინანსური სირთულეები ჰქონდეს, რაც გავლენას მოახდენს მისი სახელშეკრულებო ვალდებულებების შესრულებაზე. ამიტომ, კომერციული ურთიერთობის დაწყებამდე აუცილებელია მისი ფინანსური და სამართლებრივი მდგომარეობის შეფასება.
განსაკუთრებული ყურადღება უნდა მიექცეს:
- კომპანიის ან მის წილებზე რეგისტრირებულ შეზღუდვებსა და დატვირთვებს;
- საგადასახადო დავალიანებებს ან საგადასახადო აღსრულების ღონისძიებებს;
- გადახდისუუნარობის, რეაბილიტაციის ან გაკოტრების პროცესებს;
- კრედიტორების მიერ დაწყებულ აღსრულების წარმოებებს.
შემდეგი გარემოებები შეიძლება მიუთითებდეს მომატებულ რისკზე:
- სასამართლოს ან სახელმწიფო ორგანოების მიერ გამოყენებული ყადაღა ან სხვა შეზღუდვა;
- მნიშვნელოვანი საგადასახადო დავალიანებები;
- მიმდინარე გადახდისუუნარობის ან გაკოტრების პროცედურები;
- არაერთი აღსრულების საქმე გადაუხდელი ვალდებულებების გამო.
ერთ-ერთი ასეთი ფაქტორის არსებობა ავტომატურად არ ნიშნავს, რომ კომპანია არასანდოა, თუმცა შესაძლოა მიუთითებდეს გაზრდილ ფინანსურ რისკზე და დამატებითი შემოწმების აუცილებლობაზე.
-
5. სასამართლო დავებისა და მარეგულირებელი საკითხების შესწავლა
კომპანიის სასამართლო ისტორია და მარეგულირებელი ჩანაწერები მნიშვნელოვან ინფორმაციას იძლევა მისი ბიზნესპრაქტიკის, შესაბამისობის კულტურისა და საერთო სანდოობის შესახებ.
კომერციული ურთიერთობის დაწყებამდე მიზანშეწონილია დადგინდეს, მონაწილეობდა თუ არა კომპანია:
- ვალების ამოღებასთან დაკავშირებულ დავებში;
- ხელშეკრულების დარღვევასთან დაკავშირებულ სასამართლო პროცესებში;
- შრომით დავებში;
- საგადასახადო დავებში;
- გადახდისუუნარობის საქმეებში;
- აღსრულების წარმოებებში.
ასევე მნიშვნელოვანია გაირკვეს, დაექვემდებარა თუ არა კომპანია:
- მარეგულირებელი ორგანოების გამოძიებას;
- ადმინისტრაციულ სანქციებს;
- ფულად ჯარიმებს.
დამატებითი ყურადღების საფუძველი შეიძლება გახდეს:
- მრავალი დავა გადაუხდელ ვალდებულებებთან დაკავშირებით;
- ხელშეკრულების დარღვევის განმეორებითი შემთხვევები;
- ხშირი მარეგულირებელი დარღვევები ან სანქციები;
- ლიცენზიის შეჩერება ან სხვა მნიშვნელოვანი იძულებითი ღონისძიებები;
- მსგავსი სამართლებრივი პრობლემების განმეორებადი ხასიათი.
ერთი კონკრეტული დავის ან სანქციის არსებობა არ ნიშნავს, რომ კომპანია არასანდოა, თუმცა მსგავსი პრობლემების სისტემური ხასიათი შესაძლოა მიუთითებდეს ფინანსურ, მმართველობით ან შესაბამისობის ხარვეზებზე.
-
6. დარწმუნდით, რომ კომპანია რეალურად ოპერირებს
კომპანია შესაძლოა იყოს რეგისტრირებული, ჰქონდეს გამჭვირვალე საკუთრების სტრუქტურა და არ ფიქსირდებოდეს მნიშვნელოვანი სამართლებრივი ან ფინანსური პრობლემები, თუმცა მაინც წარმოადგენდეს კომერციულ რისკს, თუ რეალურ საქმიანობას არ ახორციელებს.
ამიტომ, სანდოობის შეფასების ბოლო ეტაპზე მნიშვნელოვანია იმის დადგენა, რეალურად ფუნქციონირებს თუ არა კომპანია და აქვს თუ არა ვალდებულებების შესრულების შესაძლებლობა.
რეკომენდებულია შეისწავლოთ:
- კომპანიის ფიზიკური არსებობა, მათ შორის ოფისი და საქმიანობის ადგილი;
- ვებგვერდი, საკონტაქტო ინფორმაცია და სხვა საჯაროდ ხელმისაწვდომი მონაცემები;
- საჯაროდ ხელმისაწვდომი ფინანსური ანგარიშგებები (არსებობის შემთხვევაში);
- ინფორმაცია განხორციელებული პროექტების, კლიენტებისა და ბიზნესპარტნიორების შესახებ;
- ბაზარზე პოზიცია, პროფესიული აღიარება და საქმიანობის ისტორია.
დამატებითი შემოწმების საფუძველი შეიძლება იყოს:
- ოფისის ან საკონტაქტო ინფორმაციის არარსებობა;
- საქმიანობის შესახებ მწირი ან წინააღმდეგობრივი ინფორმაცია;
- დიდი გამოცდილების შესახებ განცხადებები შესაბამისი მტკიცებულებების გარეშე;
- საჯაროდ ხელმისაწვდომი ინფორმაციის ნაკლებობა პროექტების, კლიენტების ან ოპერაციების შესახებ.
მნიშვნელოვანი ტრანზაქციების შემთხვევაში შესაძლებელია რეკომენდაციების მოთხოვნა, ძირითადი კომერციული ურთიერთობების გადამოწმება ან დამოუკიდებელი ფონური შემოწმების ჩატარებაც.
კორპორაციული ჩანაწერები და სამართლებრივი შესაბამისობა მნიშვნელოვან ინფორმაციას იძლევა კომპანიის სტატუსის შესახებ, თუმცა მისი რეალური საქმიანობის შესწავლა საშუალებას გაძლევთ შეაფასოთ, აქვს თუ არა მას საკმარისი გამოცდილება, რესურსები და სანდოობა პრაქტიკაში ნაკისრი ვალდებულებების შესასრულებლად.
-
დასკვნა
ქართული კომპანიის სანდოობის შეფასება მხოლოდ მისი რეგისტრაციის ფაქტის დადასტურებით არ შემოიფარგლება. სრულფასოვანი შეფასება უნდა მოიცავდეს საკუთრების სტრუქტურის, წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების, ფინანსური მდგომარეობის, სასამართლო ისტორიის, მარეგულირებელი ჩანაწერებისა და რეალური ბიზნესსაქმიანობის ანალიზს.
საქართველოში ხელმისაწვდომია სხვადასხვა საჯარო წყარო, რომლებიც ინვესტორებს, კრედიტორებს, მომწოდებლებსა და სხვა დაინტერესებულ პირებს საშუალებას აძლევს, გარიგების დადებამდე შეამოწმონ პოტენციური კონტრაგენტი.
დროულად ჩატარებული საბაზისო დიუ დილიჯენსი ხელს უწყობს შესაძლო რისკების გამოვლენას, ინფორმირებული გადაწყვეტილებების მიღებას და სამომავლო დავების ალბათობის შემცირებას.
ჩექლისტი სანდოობის შესამოწმებლად — ქართულ კომპანიასთან ბიზნესურთიერთობის დაწყებამდე გადაამოწმეთ:
- ✓ კომპანია სათანადოდ არის რეგისტრირებული და აქტიურია;
- ✓ საკუთრების სტრუქტურა და ბენეფიციარი მესაკუთრეები გამჭვირვალეა;
- ✓ ხელმომწერს აქვს კომპანიის სახელით მოქმედების უფლებამოსილება;
- ✓ არ არსებობს მნიშვნელოვანი ფინანსური, გადახდისუუნარობის ან აღსრულების რისკები;
- ✓ კომპანიას არ აქვს შემაშფოთებელი სასამართლო ან მარეგულირებელი ისტორია;
- ✓ კომპანია რეალურად ახორციელებს კომერციულ საქმიანობას და გააჩნია ბაზარზე დამკვიდრებული პოზიცია.