როგორ შეუძლიათ უცხოურ ბიზნესებს საქართველოში დავალიანებების ამოღება და ბიზნესსესხების მიღება
-
1. შესავალი
საქართველოში მოქმედ უცხოურ ბიზნესებს ხშირად უწევთ ორი მნიშვნელოვანი პრაქტიკული გამოწვევის გადაჭრა: ადგილობრივი კონტრაგენტებისგან გადაუხდელი დავალიანებების ამოღება და ქართული კომერციული ბანკებისგან დაფინანსების მიღება. მიუხედავად იმისა, რომ საქართველო ბიზნესისთვის ხელსაყრელ სამართლებრივ და მარეგულირებელ გარემოს სთავაზობს ინვესტორებს, ორივე საკითხის წარმატებით გადაწყვეტა დამოკიდებულია სათანადო დაგეგმვაზე, შესაბამის დოკუმენტაციაზე და მოქმედი სამართლებრივი თუ კომერციული ჩარჩოს სწორად გააზრებაზე.
დავალიანების ამოღების პროცესში კრედიტორმა უნდა შეაფასოს არა მხოლოდ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის არსებობა, არამედ მოვალის ფინანსური მდგომარეობა, მის საკუთრებაში არსებული აქტივები და აღსრულების ხელმისაწვდომი მექანიზმები. ანალოგიურად, დაფინანსების მსურველი კომპანიები მზად უნდა იყვნენ დააკმაყოფილონ კომერციული ბანკების მიერ ჩვეულებრივ მოთხოვნილი პირობები, მათ შორის ფინანსური შეფასების, დოკუმენტაციის შემოწმებისა და სათანადო უზრუნველყოფის წარდგენის კუთხით.
წინამდებარე სტატია მიმოიხილავს ძირითად საკითხებს, რომლებიც მნიშვნელოვანია იმ უცხოური ბიზნესებისთვის, რომლებიც საქართველოში ცდილობენ დავალიანების ამოღებას ან ბიზნესსესხის მიღებას, განსაკუთრებული ყურადღებით სამართლებრივ ინსტრუმენტებზე, აღსრულების მექანიზმებსა და დაფინანსების მოთხოვნებზე, რომლებიც პრაქტიკაში ყველაზე ხშირად გვხვდება.
-
2. დავალიანების ამოღება საქართველოში
-
2.1. კრედიტორებისთვის ხელმისაწვდომი სამართლებრივი მექანიზმები
სახელშეკრულებო მოთხოვნები
დავალიანების ამოღებასთან დაკავშირებული მოთხოვნები ყველაზე ხშირად წარმოიშობა გადაუხდელი ინვოისებიდან, მიწოდების, მომსახურების, სასესხო ხელშეკრულებებიდან და საიჯარო ვალდებულებებიდან.
დავალიანების დადასტურების დამატებითი საშუალებები
კრედიტორს ასევე შეუძლია დაეყრდნოს ვალის აღიარების დოკუმენტებს, მორიგების შეთანხმებებს, გარანტიებსა და სხვა დოკუმენტებს, რომლებიც ადასტურებენ მოვალის ვალდებულებას.
სასამართლო დავა და არბიტრაჟი
თუ მხარეებს შორის არსებობს საარბიტრაჟო შეთანხმება, დავა შეიძლება გადაწყდეს არბიტრაჟში. სხვა შემთხვევაში, მოთხოვნები, როგორც წესი, განიხილება საქართველოს სასამართლოების მიერ.
შესაბამისი სტრატეგიის არჩევა
დავალიანების ამოღების ოპტიმალური სტრატეგია დამოკიდებულია არსებულ მტკიცებულებებზე, უზრუნველყოფის მექანიზმებსა და მოვალის ფინანსურ მდგომარეობაზე.
-
2.2. სასამართლო წარმოება და უზრუნველყოფის ღონისძიებები
თუ დავალიანების ნებაყოფლობით დაფარვა ვერ ხერხდება, კრედიტორს შეუძლია სარჩელი შეიტანოს საქართველოს კომპეტენტურ სასამართლოში. კომერციულ დავებში მოსარჩელეს, როგორც წესი, მოუწევს წარადგინოს ძირითადი ხელშეკრულება, ინვოისები, მიღება-ჩაბარების აქტები, გადახდის დოკუმენტები, მიმოწერა ან სხვა მტკიცებულებები, რომლებიც ადასტურებს ვალის არსებობასა და ოდენობას.
სარჩელის შეტანამდე მიზანშეწონილია შემოწმდეს, ფლობს თუ არა მოვალე ისეთ აქტივებს, რომლებზეც მომავალში შესაძლებელი იქნება სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულება. სასამართლოს სასარგებლო გადაწყვეტილებაც კი შეიძლება პრაქტიკულად ნაკლებად ღირებული აღმოჩნდეს, თუ მოვალეს არ გააჩნია იდენტიფიცირებადი ქონება ან იგი უკვე გადაცემული აქვს მესამე პირებისთვის.
კრედიტორისთვის ერთ-ერთი ყველაზე ეფექტური ინსტრუმენტია უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენების მოთხოვნა. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის შესაბამისად, სასამართლოს შეუძლია დააყადაღოს მოვალის საბანკო ანგარიშები, მოძრავი და უძრავი ქონება ან სხვა აქტივები, თუ არსებობს რისკი, რომ მომავალი გადაწყვეტილების აღსრულება შეუძლებელი ან მნიშვნელოვნად გართულებული გახდეს.
პრაქტიკაში კრედიტორები ხშირად ითხოვენ საბანკო ანგარიშების დაყადაღებას პროცესის საწყის ეტაპზევე, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც არსებობს მტკიცებულებები, რომ მოვალე თავს არიდებს გადახდას, ასხვისებს ქონებას ან ფინანსური სირთულეების წინაშე დგას. თუმცა განმცხადებელმა უნდა დაასაბუთოს ასეთი ღონისძიების აუცილებლობა, რადგან ქართული სასამართლოები, როგორც წესი, მოითხოვენ აღსრულების რეალური საფრთხის დამადასტურებელ მტკიცებულებებს.
უცხოური ბიზნესებისთვის უზრუნველყოფის ღონისძიებები ხშირად ისეთივე მნიშვნელოვანია, როგორც თავად ძირითადი მოთხოვნა. აქტივების ადრეულ ეტაპზე უზრუნველყოფამ შეიძლება მნიშვნელოვნად გაზარდოს საბოლოო გადაწყვეტილების წარმატებით აღსრულების შესაძლებლობა.
-
2.3. სასამართლო გადაწყვეტილებებისა და საარბიტრაჟო გადაწყვეტილებების აღსრულება
სარჩელის შეტანა
თუ ნებაყოფლობითი გადახდა ვერ მიიღწევა, კრედიტორს შეუძლია დაიწყოს სასამართლო პროცესი და წარადგინოს შესაბამისი სახელშეკრულებო და ფინანსური მტკიცებულებები.
აქტივების შემოწმება
სარჩელის შეტანამდე მნიშვნელოვანია შეფასდეს, ფლობს თუ არა მოვალე ისეთ აქტივებს, რომლებზეც შესაძლებელი იქნება სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულება.
უზრუნველყოფის ღონისძიებები
საქართველოს სასამართლოებს შეუძლიათ დააყადაღონ საბანკო ანგარიშები, უძრავი ქონება ან სხვა აქტივები, თუ არსებობს აღსრულების გართულების ან შეუძლებლობის რისკი.
პრაქტიკული მნიშვნელობა
უცხოური ბიზნესებისთვის უზრუნველყოფის ღონისძიებები ხშირად გადამწყვეტ როლს ასრულებს დავალიანების წარმატებით ამოღების პროცესში.
-
3. ბიზნესსესხების მიღება საქართველოში
-
3.1. უცხოური ბიზნესების უფლება მიიღონ დაფინანსება
საქართველოს კანონმდებლობა არ უკრძალავს უცხოელ ინვესტორებს, უცხოური კაპიტალით დაფუძნებულ კომპანიებს ან საქართველოში რეგისტრირებულ უცხოური იურიდიული პირების ფილიალებს, მიიღონ დაფინანსება ქართული კომერციული ბანკებისგან. შესაბამისად, უცხოურ ბიზნესებს, ზოგადად, აქვთ წვდომა იმავე საკრედიტო ბაზარზე, რომელზეც ადგილობრივი კომპანიები ოპერირებენ, მოქმედი სამართლებრივი და მარეგულირებელი მოთხოვნების დაცვით.
საქართველოში კომერციული დაკრედიტება რეგულირდება საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ და ეფუძნება საქართველოს კანონს „კომერციული ბანკების საქმიანობის შესახებ". მიუხედავად იმისა, რომ სამართლებრივი ჩარჩო ბანკებს აძლევს უცხოური კომპანიების დაკრედიტების შესაძლებლობას, სესხის გაცემა თითოეული ფინანსური ინსტიტუტის დამოუკიდებელი კომერციული გადაწყვეტილებაა და, როგორც წესი, ეფუძნება მსესხებლის ფინანსურ მდგომარეობას, გადახდისუნარიანობას, უზრუნველყოფას და საერთო რისკ-პროფილს.
პრაქტიკაში უცხოური საკუთრება თავისთავად არ განიხილება დაფინანსების მიღების ხელისშემშლელ ფაქტორად. თუმცა ბანკებმა შეიძლება უფრო დეტალურად შეისწავლონ მსესხებელი, თუ მას აქვს კომპლექსური საკუთრების სტრუქტურა, შეზღუდული საოპერაციო ისტორია, საერთაშორისო შემოსავლები ან სხვადასხვა იურისდიქციაში მყოფი მფლობელები. შესაბამისად, უცხოური ბიზნესები მზად უნდა იყვნენ ბანკებისთვის სრულყოფილი ინფორმაციის წარსადგენად მათი კორპორაციული სტრუქტურის, საქმიანობისა და ფინანსური მდგომარეობის შესახებ.
შედეგად, უცხოელი მსესხებლებისთვის საქართველოში ძირითადი გამოწვევები, როგორც წესი, დაკავშირებულია მარეგულირებელ შესაბამისობასთან, დოკუმენტაციის მოთხოვნებთან და საკრედიტო შეფასებასთან და არა უცხოური კაპიტალის მონაწილეობის შეზღუდვებთან.