2023 წლამდე ქართული კანონმდებლობა კრიპტოვალუტის ცნებას არ იცნობდა — დღეს ის „ვირტუალურ აქტივად" არის განსაზღვრული. ბოლო საკანონმდებლო ცვლილებების შედეგად კრიპტოვალუტა ვირტუალურ აქტივად იქნა აღიარებული, მისი დეფინიცია კი საქართველოს ეროვნული ბანკის პრეზიდენტის ბრძანებით დადგინდა. ამ განმარტების თანახმად, ვირტუალური აქტივი არის ღირებულების ციფრული გამოხატულება, რომელიც ურთიერთშენაცვლებადია და არ არის უნიკალური, გამოიყენება ციფრული ფორმით გადაცემის ან ვაჭრობისთვის და განკუთვნილია საინვესტიციო და/ან საგადახდო მიზნებისთვის.
ბრძანება ასევე აზუსტებს, რომ ვირტუალურ აქტივს არ მიეკუთვნება ფულის, ფასიანი ქაღალდების ან სხვა ფინანსური ინსტრუმენტების ციფრული გამოხატულება. მაგალითად, ქართული ლარი ვირტუალურ აქტივად ვერ იქნება წარმოდგენილი.
ყურადღების ღირსია ისიც, თუ რა იგულისხმება ვირტუალურ აქტივებთან დაკავშირებულ მომსახურებაში. მარტივად რომ ვთქვათ, საუბარია კონვერტირებად ვირტუალურ აქტივებთან დაკავშირებულ საქმიანობაზე, ანუ ისეთ ციფრულ აქტივებზე, რომლებსაც ფულადი ღირებულება აქვთ და სხვადასხვა ფორმით შეიძლება გამოიყენონ. ასეთი მომსახურების მაგალითებია: ვალუტის ან აქტივის გაცვლა — ვირტუალური აქტივის გაცვლა ეროვნულ ან უცხოურ ვალუტაზე, სხვა ვირტუალურ აქტივზე ან ფინანსურ ინსტრუმენტზე; ვირტუალური აქტივების უსაფრთხო შენახვა და ადმინისტრირება მომავალი გამოყენებისთვის; და სავაჭრო პლატფორმების მართვა — ვირტუალური აქტივების ყიდვა-გაყიდვის პლატფორმების შექმნა და ადმინისტრირება.
გარდა ამისა, საკანონმდებლო ცვლილებები დასაშვებად მიიჩნევს ვირტუალური აქტივის სესხის სახით გაცემას. ეს შეიძლება საინტერესო იყოს იმ კომპანიებისთვის, რომლებიც უკვე ფლობენ ვირტუალურ აქტივებს და სურთ ფინანსური რესურსის გაზრდა მათი გაყიდვის გარეშე. თუმცა ასეთი საქმიანობა გარკვეულ ბიზნესრისკებს უკავშირდება, რომლებიც კომპანიის შიდა პოლიტიკისა და რესურსების გათვალისწინებით უნდა შეფასდეს.
ვირტუალური აქტივის მომსახურების პროვაიდერი
ამ მომსახურების გაწევის სპეციფიკიდან გამომდინარე, ლოგიკურია, რომ ვირტუალური აქტივების შენახვით, ვაჭრობით ან სხვა ოპერაციებით დაკავებული პირი გარკვეულ მოთხოვნებს უნდა აკმაყოფილებდეს. ახალი კანონმდებლობით, ასეთი მომსახურების გაწევის უფლება ენიჭება „ვირტუალური აქტივის მომსახურების პროვაიდერს" — საქართველოს კანონმდებლობით რეგისტრირებულ იურიდიულ პირს, რომელიც მომსახურებას არა საკუთარი, არამედ სხვა პირების სახელით ეწევა. პროვაიდერების რეგისტრაციასა და ზედამხედველობაზე პასუხისმგებელია საქართველოს ეროვნული ბანკი.
ვისაც სურს პროვაიდერად რეგისტრაცია, რეგისტრაციის გაუქმება ან ცვლილებების შეტანა — მაგალითად, ძირითადი ოფისის ადგილმდებარეობის — უნდა მიმართოს ეროვნულ ბანკს. რეგისტრაციისთვის პროვაიდერმა უნდა წარადგინოს დოკუმენტაცია, რომელსაც აწესრიგებს საქართველოს ეროვნული ბანკის პრეზიდენტის ბრძანება „საგადახდო მომსახურების პროვაიდერების რეგისტრაციისა და რეგულირების წესის დამტკიცების შესახებ". ეროვნული ბანკი რეგისტრაციაზე გადაწყვეტილებას 60 დღის ვადაში იღებს, სარეგისტრაციო საფასური კი 5 000 ლარია.
საკანონმდებლო ცვლილებები ასევე ცალსახად აღნიშნავს, რომ ვირტუალური აქტივების რეგულირება უკავშირდება საქართველოში ფულის გათეთრების პრევენციას. ეროვნული ბანკის მოთხოვნების თანახმად, პროვაიდერებს უნდა ჰქონდეთ ფულის გათეთრებისა და ტერორიზმის დაფინანსების პრევენციის შიდა პოლიტიკა. საქმიანობის დაწყებამდე პროვაიდერმა უნდა დაადასტუროს ასეთი სისტემის არსებობა ან დანერგოს იგი ვირტუალურ აქტივებთან მუშაობის დაწყებამდე. ეს ლოგიკურია, ვინაიდან ვირტუალური აქტივები ხშირად გამოიყენება ისეთ ტრანზაქციებში, რომელთა მონიტორინგი და რეგულირება ტრადიციულ ფინანსურ სისტემებთან შედარებით უფრო რთულია. მაგალითად, ვირტუალური აქტივებით განხორციელებული მცირე ოდენობის ოპერაციები ხშირად რჩება ტრადიციული მექანიზმების კონტროლისა და ყურადღების მიღმა.
პრაქტიკა
მას შემდეგ, რაც ვირტუალური აქტივების მომსახურების სექტორის მარეგულირებელი ნორმები შარშან ამოქმედდა, ყოველდღიურ პრაქტიკაში მრავალი კითხვა გაჩნდა. საქართველოს ეროვნული ბანკი ცდილობს, მკაცრად აკონტროლოს ვირტუალური აქტივების გამოყენება პროვაიდერებისთვის კონკრეტული ჩარჩოების დაწესებით, რაც ხელს უწყობს ფინანსურ სისტემაში გამჭვირვალობისა და უსაფრთხოების უზრუნველყოფას.
მაგალითად, ორი კითხვა, რომელიც ყველაზე ხშირად ისმის:
- შეუძლია თუ არა პირს, ვირტუალური აქტივი მიიღოს საქონლის ან მომსახურების ანაზღაურებად?
- კანონიერია თუ არა ვირტუალური აქტივებით ოპერაციები საქართველოს ტერიტორიაზე?
პასუხი: ვირტუალური აქტივებით ოპერაციები საქართველოში აკრძალულია, გარდა ეროვნული ბანკის მიერ განსაზღვრული სპეციალური შემთხვევებისა. მაგალითად, მომსახურების მიმწოდებელს არ შეუძლია კრიპტოვალუტა მიიღოს თავისი პროდუქტის ან მომსახურების პირდაპირ ანაზღაურებად. თუმცა ვირტუალური აქტივის მომსახურების პროვაიდერს უფლება აქვს, საზღაური იმავე ვირტუალურ აქტივში დააკისროს, რომელთანაც მუშაობს.